تبلیغات
دانلود جزوه ، نرم افزار و مقالات مهندسی (برق قدرت ، کامپیوتر ، الکترونیک) - آشنایی با تاسیسات الكتریكی 2
دانلود جزوه ، نرم افزار و مقالات مهندسی (برق قدرت ، کامپیوتر ، الکترونیک)

لینکدونی

آرشیو

لینکستان

صفحات جانبی

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

آشنایی با تاسیسات الكتریكی 2


بخش دوم : كلیدها

جهت كنترل وسایل الكتریكی و مصرف كننده ها از وسایل مختلفی استفاده می شود كه ساده ترین این وسایل كلیدها هستند. بطور كلی كلید وسیله ای است كه با تغییر حالتی كه در این وسیله ایجاد می شود. باعث قطع یا وصل مدار می شود. عمل تغییر حالت كلید از نیروی مكانیكی ناشی می شود و نیز اینكه این نیروی مكانیكی مستقیماً به كلید اعمال شود و یا توسط انرژی دیگر مثل الكتریسیته.

می توان كلیدها را كلاً به دو دسته تقسیم نمود :

الف- كلیدهای ساده :

برای تغییر حالت احتیاج به انرژی مكانیكی دارند كه بصورتهای یك پل و دو پل و سه پل و … ساخته می شوند كه از نظر ساختمان خود نیز به چند دسته تقسیم می گردند.

ب- كلیدهای مركب :

این كلیدهای نیروی مكانیكی را جهت تغییر حالت از انرژی واسطه ای دریافت می كنند مثل رله ها و كنتاكتورها.

انواع كلیدهای ساده :

كلیدهای ساده بطور كلی به دو دسته تقسیم بندی می شوند :

كلیدهای لحظه ای (شستی ها)

كلیدهای دائمی كه معمولاً از نظر ساختمان بصورتهای اهرمی و غلطكی و زبانه ای ساخته می شوند كه در مورد هركدام توضیحاتی داده می شود.

1-كلید اهرمی ساده

كلید اهرمی ساده از جمله ساده ترین كلیدها بوده و بوسیله اهرمی كه به تیغه های كلید نیرو وارد می كند ارتباط برقرار می نماید. تیغه های كلید به صورت یكنواخت به كنتاكتهای ثابت وصل می شوند. معمولاً از كلیدها بیشتر برای جداكردن مدارهای كم جریان استفاده می كنند. در صنعت اغلب به این «كلید چاقویی» و یا «كلید كاردی» می گویند. در كلیدهای جریان كمتر با استفاده از دو كنتاكت كه با فاصله قرار دارند با بستن رشته سیم نازكی عمل فیوز را برای هر تیغه انجام می دهند و در كلیدهای قدرت بالاتر از فیوزهای كاردی (NH) در زیر تیغه استفاده می كنند.

2-كلیدغلطكی

ساختمان این كلیدها از یك استوانه عایق كه حول محوری بصورت غلطك حركت می كند تشكیل شده در روی استوانه در قسمتهای لازم قطعات هادی بصورت نوار قرار داده شده فرم استوانه و قطعات هادی بصورتی است كه با حركت استوانه در حول محورش می تواند كنتاكتهای ثابتی را به هم وصل و یا از هم جدا نماید.


3-كلید زبانه ای

در كلید غلطكی به خاطر تماس و سائیدگی كه بین نوار هادی و كنتاكتهای ثابت بوجود می آید از عمر كلید كاسته می شود. به همین خاطر از كلید غلطكی كمتر استفاده می شود و بجای آن از كلید زبانه ای استفاده می شود.

در این كلید بجای قراردادن نوار هادی روی استوانه استوانه را طوری طراحی می كنند كه دارای برجستگی و فرورفتگی هایی می باشد كه این استوانه حول محور خود حركت كرده و زبانه هایی را بالا و پائین می برد. زبانه مزبور كنتاكتهای متحرك را به كنتاكتهای ثابت وصل و یا‌آنها را از هم جدا می كند. این كلید بصورتهای روكار و توكار بكار می رود.

راه اندازی الكتروموتور با استفاده از كلیدهای ساده :

مصرف كننده های سه فاز و الكتروموتورهای با قدرت كم را می توان بطور مستقیم به شبكه وصل كرد. در راه اندازی به طور مستقیم از انواع كلیدهای ساده استفاده می كنند. معمولاً این گونه كلیدها 6 كنتاكت دارند كه سه كنتاكت ورودی با حرفهای R,S,T و سه كنتاكت خروجی به حرفهای U,V,W مشخص و دارای دو حالت قطع و وصل می باشند كه با علامتهای (O) برای قطع و (I) برای وصل. در نقشه های الكتریكی كلیدها را در حالت قطع نشان می دهند.


راه اندازی موتورها با استفاده از كلید ستاره – مثلث :

همانطوریكه گفته شد موتورهای قدرت پائین را می توان بطور مستقیم به شبكه وصل كرد.

اما الكتروموتور با قدرتهای بالاتر را به علت جریان نسبتاً زیاد در راه اندازی نباید مستقیماً به شبكه وصل كرد بلكه بطور تدریجی، كه روشهای مختلفی برای این كار وجود دارد كه ساده ترین آنها راه اندازی به روش ستاره مثلت است كه هم با كلیدهای ساده و هم مركب قابل اجرا می باشد.

كلیدهای ستاره- مثلث ساده نیز معمولاً بصورت غلطكی و زبانه ای ساخته می شدند.

این كلید ابتدا سیم پیچهای موتور را بصورت ستاره به شبكه وصل می كند. پس از اینكه موتور به سرعت نرمال خود رسید، با تغییر حالت كلید سیم پیچهای موتور را به حالت مثلث در شبكه قرار می دهد.

پس كلید دارای سه حالت قطع – ستاره و مثلث می باشد.

بخش سوم : كلیدهای مركب

كلیدهای مركب

همانطور كه گفته شد كلیدهای مركب نیروهای مكانیكی جهت قطع و وصل را از انرژی واسطه ای مانند الكتریسیته دریافت می كنند مانند رله و كنتاكتور.

تعریف رله :

بطور كلی رله به دستگاهی گفته می شود كه در اثر تغییر كمیت الكتریكی و یا كمیت فیزیكی مشخص تحریك شده و موجب بكار افتادن دستگاه یا ماشینی بشود.

تعریف كنتاكتور :

كنتاكتور نیز یك رله است (كلید بوبین دار) كه مانند كلید ساده سه فاز دارای سه كنتاكت برای وصل مدار قدرت و كنتاكتهای كمكی جهت مدار فرمان می باشد و اساس كارش بر مبنای بوبین سیم پیچی شده با هسته آهنی است.

-سیم پیچ كنتاكتور ممكن است با جریان مستقیم یا متناوب و یا ولتاژ های 330، 220، 127، 110 و … و با جریان كم تحریك شود. هسته آهنی از دو قسمت كه یكی ثابت و دیگری متحرك است ساخته شده.

قسمتی كه در زیر قرار گرفته ، ثابت و قسمت بالائی متحرك است و توسط فنر از قسمت ثابت فاصله می گیرد. سیم پیچ كنتاكتور روی قرقره پیچیده در وسط هسته جای می گیرد. زمانی كه این بوبین تحریك شود بخش ثابت هسته بخش متحرك را به سمت خود می كشد و هنگامی كه بوبین از منبع انرژی قطع شود.

فنرها قسمت متحرك را مجدداً به جای خود برمی گردانند.

بر روی قسمت متحرك، كنتاكتهای كنتاكتور نصب شده است كه با حركت هسته بالا و پائین می روند.

و با كنتاكتهای ثابتی كه در اطراف كنتاكتور قرار دارد تماس برقرار می كنند. بدین ترتیب كه كنتاكتهایی كه از نظر الكتریكی باز بودند، در اثر جذب هسته بالایی بسته و كنتاكتهای بسته باز می شوند.

كنتاكتهای یك كنتاكتور به دو دسته اصلی و فرعی تقسیم می شوند :

كنتاكتهای اصلی برای ورود جریان سه فاز از شبكه به مصرف كننده و كنتاكتهای فرعی به عنوان كنترل در مدار فرمان عمل می كنند. معمولاً جریانی كه كنتاكتهای فرعی می توانند از خود عبور دهند كمتر از جریانی است كه كنتاكتهای اصلی از خود عبور می دهند.

ساختمان داخلی كنتاكتور بصورت زیر می باشد :

قاب نگهدارنده كنتاكتهای بالایی

تیغه اصلی

بوبین

هسته

حلقه اتصال كوتاه

كنتاكت اصلی

كنتاكت فرعی

بست نگهدارنده

فنر

قاب نگهدارنده كنتاكتهای پایین

كانال جداكننده

پین نگهدارنده

كنتاكت اصلی

كنتاكت فرعی

بست نگهدارنده

مشخصات كنتاكتور :

مشخصات الكتریكی و حرارتی و مكانیكی هر كنتاكتور بصورت زیر می باشد :

الف- ولتاژ نامی :

هر كنتاكتور ممكن است در شبكه های مختلفی از ولتاژ و فركانس كار كند لذا باید قطعات آن از نظر عایق تحمل ولتاژ و فركانس شبكه مزبور را داشته باشد.

ب- جریان نامی :

حجم و شكل هر كنتاكتور مانند هر كلید دیگر باید متناسب باشد با جریانی كه آن را قطع و وصل می كند و نیز نوع بار مهم است. به عنوان مثال كنتاكتور 63 آمپری برای یك بار القایی می تواند جریان بیشتری را برای یك بار اهمی مثلاً روشنایی تحمل كند. به همین دلیل شرایط كار در 4 حالت زیر استاندارد شده است : RC1­ , RC2 , RC3 , RC4

ولتاژ نامی

جریان نامی

انرژی مصرفی

درجه حرارت

جریان حرارتی

تعداد تیغه ها

زمان قطع

زمان وصل

عمر مكانیكی

نرم (استاندارد)



RC1 :

این نوع شامل كلیه دستگاههای غیرالقایی می باشد.

نوع RC2 :

این حالت برای راه اندازی الكتروموتور با رتور سیم پیچی می باشد. جریان راه اندازی تقریباً دو برابر جریان نامی موتور است البته مقدار دقیق جریان بستگی به مقاومت مدار رتور دارد.

در حالت بازشدن تیغه ها جریان نامی موتور را قطع می كنند. ولتاژی كه در دو سرآنها بوجود می آید تابعی است از نیروی ضدمحركه موتور و حالت قطع به اسانی انجام می پذیرد.

نوع RC3 :

این حالت برای راه اندازی الكتروموتورهای القایی رتور قفسی است. در حالت بسته شدن كنتاكتور جریان راه اندازی الكتروموتور را تحمل می كند و در زمان بازشدن جریان نامی كه توسط موتور از شبكه كشیده می شود را قطع می كند.

نوع RC4 :

این حالت شامل راه اندازی، ترمز، تغییر جهت جریان در الكتروموتورهای رتور قفسی است. در این حالت نیز جریان در زمان بسته شدن كنتاكتور جریان راه اندازی 5 تا 7 برابر جریان موتور است. قطع در این نوع تقریباً مشكل است.

الف- انرژی مصرفی :

ب- انرژی مصرفی :

سیم پیچ بوبین هر كنتاكتور را می توان برای كار با ولتاژهای مختلف طراحی نمود از 12 ولت جریان مستقیم تا 500 ولت جریان متناوب. البته اگر جریان مستقیم به سیم پیچ داده شود، بهتر است.

به همین علت در بعضی از كنتاكتورها با استفاده از یكسوكننده ها جریان متناوب شبكه را برای مصرف سیم پیچ كنتاكتور یكسو می كنند.

به علت عبور جریان از سیم پیچ بوبین، كنتاكتور بصورت یك مصرف كننده، مقداری توان مصرف كرده و گرم می شود. یك كنتاكتور خوب باید دارای مصرف داخلی كم باشد. برای كم كردن مصرف كنتاكتور می توان از یك مقاومت كه بعد از عمل كردن كنتاكتور با سیم پیچ بوبین سری می شود استفاده كرد.

پ- درجه حرارت كار :

كنتاكتور نیز مانند دیگر وسایل، در درجه حرارت معینی از محیط باید قابل كاركردن باشد. معمولاً درجه حرارت كار كنتاكتور از 20- تا 60+ سانتی گراد است.

ت- جریان حرارتی :

حداكثر جریانی كه در اثر عبور آن كنتاكتور خراب می شود را جریان حرارتی كنتاكتور می نامند.

و این جریان غیر از جریان نامی كنتاكتور است. جریان مزبور نیز روی كنتاكتورها نوشته می شود.

ث- تعداد تیغه ها :

همانطور كه گفته شد هر كنتاكتور دارای دو قسمت تیغه است. تیغه های اصلی كه معمولاً سه تیغه باز برای قطع و وصل مدار قدرت و تعدادی تیغه های فرعی باز و بسته كه در اصطلاح به آن تیغه های كمكی گویند.

ج- زمان قطع و وصل :


عمر مكانیكی :

هر كنتاكتور پس از زمان معینی فرسوده و غیرقابل استفاده می گردد. این زمان را عمر مكانیكی كنتاكتور می نامند.

د- نرم (استاندارد) كنتاكتور :

كنتاكتورها با استاندارهای مشخصی ساخته می شوند كه استانداردها بصورت زیر با علامتهای اختصاری آمده است :

1-نرم آلمانی

VDE – DIN

2-نرم فرانسوی

UTE – NF

3-نرم انگلیسی

B.S

4-نرم كانادایی

CSA

5-نرم انتشارات كمیسیون بین المللی الكترونیك

I.E.C


آشنایی با قطع كننده های ولتاژ (سكسیونرها) و كلیدهای قدرت (دیژنكتورها).

به طور كلی كلیدها وسیله ارتباط سیستمهای مختلف هستند و باعث عبور و یا قطع جریان می شود. كلید در حالت بسته یعنی عبور جریان و یا در حالت باز یعنی قطع جریان دارای مشخصاتی به شرح زیر می باشد :

1-در حالت قطع دارای استقامت الكتریكی كافی و مطمئن در كل قطع شدگی است.

2-در حال وصل باید كلید در مقابل كلیه جریانهایی كه امكان عبور آن در مدار هست حتی جریان اتصال كوتاه مقاوم و پایدار باشد و این جریانها و اثرات ناشی از آن نباید كوچكترین اختلالی در وضع كلید و هدایت صحیح جریان به وجود آورد. بدین ترتیب باید كلید فاز قوی در مقابل اثرات دینامیكی و حرارتی جریانها مقاومت باشد. البته برای اینكه ساختمان كلید ساده تر و از نظر اقتصادی مقرون به صرفه باشد. اغلب استقامت الكتریكی و دینامیكی و حرارتی كلید را توسط دستگاههای حفاظتی تا حدودی محدود می كنند كلیدهای فشار قوی را می توان برحسب وظایفی كه به عهده دارند به انواع مختلف زیر تقسیم نمود :

1- كلید بدون بار یا سكسیونر

2- كلید قابل قطع زیر بار یا سكسیونر قابل قطع زیر بار

3- كلید قدرت یا دیژنكتور


1-سكسیونر ساده :

سكسیونر وسیله قطع و وصل سیستمهایی است كه تقریباً بدون جریان هستند به عبارتی دیگر سكسیونر قطعات و وسایلی را كه فقط زیر ولتاژ هستند از شبكه جدا می سازد. برحسب این تعریف در صورتی كه اختلاف پتانسیای بین دو كنتاكت سكسیونر ظاهر نشود قطع آن بلامانع است. همینطور وصل سكسیونر كه بین دو كنتاكت آن تفاوت پتانسیلی موجود نباشد مجاز خواهد بود از آنچه گفته شد چنین نتیجه می شود كه در واقع سكسیونر یك ارتباط دهنده یا قطع كننده مكانیكی بین سیستمها است. سكسیونر باید در حالت بسته یك ارتباط مكانیكی محكم و مطمئن در كنتاكت هر قطب برقرار سازد و مانع افت ولتاژ گردد لذا باید مقاومت عبور جریان در محدوده سكسیونر كوچك باشد تا حرارتی كه در اثر كار مداوم در كلید ایجاد می شود از حد مجاز تجاوز نكند.

این حرارت توسط ضخیم كردن تیغه و بزرگ كردن سطح تماس در كنتاكت و فشار تیغه در كنتاكت دهنده كوچك نگه داشته می شود در ضمن باید سكسیونر طوری ساخته شود كه در اثر جرم و وزن تیغه یا فشار باد و برف و غیره خود به خود بسته نشود.

موارد استعمال سكسیونرها :

به منظور حفاظت اشخاص و متصدیان مربوطه در مقابل برق زدگی بكار برده می شود به این جهت طوری ساخته می شوند كه در حالت قطع شدگی یا چسبندگی به طور واضح وآشكار قابل رویت باشند. یعنی در هوای آزاد انجام گیرند. از‌ آنجایی كه سكسیونر باعث بستن یا بازكردن مدار الكتریكی نمی شود (برای بازكردن و بستن هر مدار الكتریكی فشار قوی احتیاج به یك كلید دیگری خواهیم داشت به نام) كلید قدرت كه قادر است مدار را تحت هر شرایطی باز كند سكسیونر وسیله ای است برای ارتباط كلید قدرت به شین و یا هر قسمت دیگری از شبكه كه دارای پتانسیل است. سكسیونر را می توان از نظر ساختمانی به انواع مختلف زیر تقسیم نمود :

1- تیغه ای 2- كشویی 3-دورانی 4-قیچی ای.

برای جلوگیری از قطع و وصل بی موقع و در زیر بار سكسیونر معمولاً بین سكسیونر و كلید قدرت چفت و بست مكانیكی یا الكتریكی به نحوی برقرار می شود كه هنگام وصل بودن كلید قدرت سكسیونر را به هیچ وجه نتوان قطع یا وصل كرد.

مشخصات مهم یك سكسیونر كه گویای مشخصات فنی و استقامت الكتریكی و دینامیكی است.

ولتاژ نامی Vn

جریان نامی In

جریان اتصال كوتاه ضربه ای Is

جریان اتصال كوتاه كوتاه مدت (معمولاً 1 تا 3 ثانیه) Ith


سكسیونرهای قابل قطع زیربار :

به علت اینكه در بیشتر شبكه ها و پستهای كوچك كلید قدرت و سكسیونر و وسایل اضافی مربوط به چفت و بست آنها مبالغ زیادی از مخارج و هزینه كل تاسیسات را شامل می گردد و به علت اینكه در اغلب موارد نصب كلید قدرت با مزایای قطع و وصل سریع آن حتماً لازم و ضروری نیست كلید سكسیونر قابل قطع زیر بار طرح و ساخته شد سكسیونر قابل قطع زیر بار در ضمن اینكه باید وظیفه یك سكسیونر را انجام دهد یعنی در ضمن برداشتن ولتاژ یا قطع شدگی قابل رویت و مطمئن در مدار شبكه فشار قوی بوجود آورد باید قادر باشد مانند یك دیژنكتور نیز قدرتها و جریانهای كوچك الكتریكی را نیز قطع كند لذا هر سكسیونر قابل قطع زیر بار باید دارای وسیله ای برای قطع فوری جرقه باشد. سكسیونر قابل قطع زیربار اصولاً دارای قدرت وصل بسیار زیاد است و می تواند شدت جریانهایی با شدت 25 تا 75 كیلوآمپر را به خوبی وصل كند.

ولی قدرت قطع آن كم واز 400 تا 1500 آمپر تجاوز نمی كند لذا نتیجه می شود كه این كلیدها برای قطع جریان اتصال كوتاه ساخته نشده و مناسب هم نمی باشند. در صورتی می توان از سكسیونر قابل قطع زیربار در شبكه های فشار قوی استفاده كرد كه مجهز به فیوزهای فشارقوی باشند فیوزهای فشار قوی در ولتاژ 20 كیلو ولت دارای قدرت قطعی در حدود 400 مگاولت آمپر می باشند كه جریان اتصال را در همان مراحل ابتدایی قطع می كنند از آنچه گفته شد نتیجه می شود كه سكسیونر قابل قطع زیربار فقط برای قطع جریان نامی شبكه مناسب است و جریان اتصال كوتاه را فیوز قطع می كند نه كلید البته باید متذكر شد كه پس از قطع جریان اتصال كوتاه توسط سوختن فیوز ساچمه فیوز به طور خودكار باعث قطع سكسیونر به صورت سه فازه خواهد شد چون سكسیونر قابل قطع زیربار باید مدارهای حاصل جریان را قطع و وصل بكند. بنابراین بایستی مجهز به محفظه احتراق بوده كه در داخل آن محفظه احتراق جرقه و قوس الكتریكی حاصل از قطع و وصل جریان را خاموش كند.

به محض فرمان قطع كلید تیغه اصلی از كنتاكت تیغه اصلی از كنتاكت ثابت كلید جدا می شود و قوس الكتریكی كه ایجاد می گردد در اثر دو عامل زیر خاموش می گردد :

1- در اثر حرارت قوس الكتریكی مقداری گاز از سطح داخلی عایق متصاعد شده كه باعث خنك شدن جرقه شده و عمل خاموش شدن جرقه را سهل تر می سازد.

2- فاصله بین دو كنتاكت دارای جرقه در اثر بازشدن فنر در داخل محفظه احتراق به سرعت زیاد شده این اضافه فاصله باعث قطع جرقه می گردد.

كلید قدرت یا دیژنكتور :

دیژنكتور كلیدی است كه می تواند در موقع لزوم جریان عادی شبكه و در موقع بروز خطا جریان اتصال كوتاه و یا جریان اتصال زمین و یا هر نوع جریانی با هر اختلاف فازی را سریعاً قطع كند در اتصال سه فاز كه یك حالت خاصی از بار متعادل است با اینكه فرمان قطع به هر سه قطب كلید یكجا و در یك زمان داده می شود ولی قطع هر سه فاز تقریباً در فاصله یك چهارم پریود كه معمولاً از نظر زمانی بسیار كوتاه است انجام می گیرد. در انتخاب دیژنكتور باید به نكات زیر توجه شود :

1- ولتاژ نامی كلید كه معمولاً برابر ولتاژ شبكه ای است كه كلید در آن نصب می شود و می تواند حدود 15% هم از ولتاژ شبكه كوچكتر باشد.

2- جریان نامی كلید كه مساوی با بزرگترین جریان كار معمولی شبكه است.

3- قدرت نامی قطع دیژنكتور كه باید با قدرت اتصال كوتاه در محل كلید مطابقت كند در ضمن با همین قدرت قطع قدرت وصل نامی دیژنكتور نیز عملاً مشخص می شود زیرا برحسب تعریف VDE باید قدرت وصل كلید در حدود 5/2 برابر قدرت قطع آن باشد.

انواع دیژنكتورها :

1- روغنی 2-كم روغن 3-هوایی ‍(هوای فشرده) 4-گازی(گاز SF6)

كلیدهای با قطع و وصل خودكار :

در وسایل خانگی، صنعتی و تجاری كلیدهای بسیاری یافت می شوند كه فرمان قطع خود را از سیستم یا وسیله دیگری دریافت می كنند و در نتیجه وسایل متصل به مداری را بطور اتوماتیك كنترل می كنند برخی از انواع مهم این كلیدها را در ذیل تشریح می كنیم :

1-كلیدهای ساعتی : این كلیدها برای قطع و وصل اتوماتیك مدارها در ساعت معین بكار گرفته می شوند. برخی از این مدارها نظیر چراغهای ویترینها و چراغ خیابانها می باشند. در انتخاب این نوع كلیدها لازم است به جریان مدار وظرفیت كلیدها كه برحسب آمپر داده می شود توجه شود.

این كلیدها ساختمانهای مختلف دارند. در یك نوع آن از موتور كوچكی كه از نوع سنكرون انتخاب می شود استفاده می شود كه البته در صورت قطع برق از كار می ایستد. در نوع دیگر ساعت مجهز به فنر است كه توسط موتور برقی كوك می شود و در صورت قطع برق بكار خود ادامه می دهد و دچار اختلال نمی گردد. در وصل كلیدهای ساعتی حتماً باید فیوزی برای حفاظت موتور و فیوز دیگری برای حفاظت مدار بكار برد.

2-كلید فشاری : این كلیدها از تغییرات فشار فرمان می گیرند و برای كنترل موتورهایی كه تلمبه و یا كمپرسورها را می گردانند یا برای قطع توربین های بزرگ در صورت كم شدن فشار روغن یاتاقانها مورد استفاده قرار می گیرند.

3-كلید حدی (محدود كننده مامیكر و سوئیچ) : این كلیدها از حركت و برخورد ماشین با وسایل متحرك به نقطه ثابتی فرمان می گیرد و حركت آنها را كنترل می كند. این كلیدها در جرثقیل ها و آسانسورها در مكانی كه حداكثر تغییر مكان مجاز دستگاه را معین می كند نصب می شود و دستگاه در برخورد به دسته آن مدار را قطع می كند و سبب توقف می گردد. از این كلید در مدارهای فرمان برای كنترل و محدود كردن حركت قسمتهای مكانیكی، تغییر جهت حركت و در تایمرها و شناورها و … بعنوان كلید قطع یا وصل استفاده می شود. ساختمان این كلید مانند شستی بوده و توسط سیستم متحرك به آن نیروی فشار وارد شده و یا كشیده می شود. به همین دلیل سر اهرم متحرك آن بفرمهای مختلف ساده، قرقره ای، گلوله ای و … می باشد. در میكروسوئیچ نیز مانند شستی، یا برطرف شدن نیروی مكانیكی وارده به اهرم آن مجدداً انرژی ذخیره در فنر میكروسوئیچ آن را به حالت اول برمی گرداند.

4-كلیدهای حرارتی : این كلیدها از تغییرات درجه حرارت فرمان قطع و وصل می گیرند و در وسایل مثل سیستم حرارتی مركزی و یا یخچال و اتوبرقی مورد استفاده قرار می گیرند.

بی متال ‍(رله حرارتی) :

جهت حفاظت موتور در برابر اضافه بار از قطع كننده حرارتی (بی متال) استفاده می شود اساس كار رله حرارتی مانند فیوز حرارتی بی متال می باشد. رله حرارتی دارای سه كنتاكت ورودی و سه كنتاكت خروجی می باشد كه در مدارات قدرت و بین كنتاكتور و موتور قرار می گیرد دور هر بی متال چند دور سیم مقاومت دار پیچیده شده كه از آن جریان عبور می كند. در اثر عبور جریان از سیم بی متالها گرم شده و خم می شوند. مقدار خم شدن بی متال بستگی به درجه حرارت و همچنین مقدار جریان عبوری از موتور دارد. گرمای حاصل بیش از حد مجاز بی متال را خم كرده و روی كنتاكت كناری كه در مدار فرمان قرار می گیرد اثر گذاشته و تیغه وصل را قطع نموده و می تواند تیغه به كنتاكت دیگری وصل شده و لامپ خبر را روشن و آژیری را به صدا درآورد. روی هر بی متال پیچ تنظیم جریان نیز وجود دارد كه توسط آن می توان جریان را به اندازه لازم تنظیم نمود ‍(با توجه به جریان نامی موتور). پس از عمل كردن بی متال كنتاكتور قطع شده و بی متال مجدداً سرد و به حالت اول خود بازمی گردد، در اغلب بی متالها كنتاكت باز شده و پس از سردشدن بی متال به حالت اول خود باز نمی گردد و بسته نمی شود و بایستی با فشار دادن دكمه ای كه روی بی متال قرار دارد مجدداً به حالت وصل درآورد.

در بعضی رله های حرارتی حالت MAN و AUTO وجود دارد كه با قراردادن اهرم روی AUTO پس از عمل كردن رله، مجدداً بعد از مدتی به حالت اولیه درمی آید.

تایمر(كلید زمانی) :

تایمر كلیدی است مركب كه مانند شستی یا میكروسوئیچ به مدار كنتاكتور فرمان می دهد. فرق تایمر با شستی یا میكروسوئیچ در نوع فرمان دادن آن می باشد شستی بوسیله دست فرمان می گیرد، اما تایمر پس از گذشت مدت زمانی كه روی آن تنظیم می شود بطور خودكار فرمان می دهد. بنابراین می توان گفت كه تایمر یك شستی اتوماتیك است. تایمر جزء كلیدهای مركب است، چون از انرژی واسطه ای برای قطع و وصل استفاده می كند. تایمر موارد استعمال زیادی در صنعت دارد، یكی از مهمترین مورد استعمال تایمر در راه اندازی موتورهای سه فازه بصورت ستاره و مثلث می باشد.

تایمرها در انواع مختلف ساخته می شوند كه به شرح چند نوع آن می پردازیم :

1-تایمر موتوری (رله زمانی موتوری) : این تایمر دارای یك موتور كوچك جریان متناوب یك فاز می باشد كه با عبور جریان به حركت درآمده و سرعت آن توسط چرخ دنده هایی كم شده و صفحه دیسك مانندی كه روی آن یك زایده قرار دارد را به حركت در می آورد. (این صفحه در روی محور موتور قرار دارد) با رسیدن این زایده به میكروسوئیچ داخل تایمر باعث فشار به اهرمی شده و كنتاكتهای دیگر را قطع می نماید. زمان عمل تایمر بستگی به محل صفحه و در حقیقت بستگی به فاصله زایده روی صفحه تا اهرم میكروسوئیچ دارد. لذا برای تنظیم زمان تایمر می توان پیچی كه روی تایمر می باشد و مدرج است را برای زمان دلخواه تنظیم نمود.

2-تایمر الكترونیكی : از این تایمر برای تنظیم زمانهای كمتر از ثانیه تا چند ثانیه استفاده می شود. ساختمان این تایمر از مدارات و اجزاء الكترونیكی استفاده شده و با شارژ یا شارژ شدن یك خازن، بوبین رله تحریك می شود. در ساده ترین نوع تایمر الكترونیكی یعنی در تایمر نوع خازنی رله هنگامی وصل می شود كه خازن شارژ شده و ولتاژ دو سر آن برابر ولتاژ وصل رله شود (پس از وصل رله بار ذخیره شده در خازن روی مقاومتی كه توسط كنتاكت باز رله به دو سر خازن وصل می شود) تخلیه می گردد. در این مدار با تغییر ظرفیت خازن می توان تایمر را تنظیم نمود.

3-تایمر پنیوماتیك : این تایمر دارای یك كپسول هوا و یك بوبین (سیم پیچ) با هسته آهنی می باشد. وقتی كه بوبین تحریك شود، هسته متحرك را جذب می نماید، در اثر جذب هسته متحرك اهرم بالای آن قطعه ای را كه بشكل دم آهنگری است فشار خواهد داد و هوای داخل دم از طریق سوپاپ خارج می شود. وقتی كه بوبین از تحریك خارج شود. فنر دم را منبسط می كند. دم از طریق سوپاپ تنظیم از هوا پر می شود. انبساط دم در رابطه با پیچ تنظیم فرق می كند. كار این تایمر شبیه تایمر موتوری می باشد با این تفاوت كه تایمر موتوری پس از وصل موتور آن به ولتاژ شروع بكار كرده و بعد از زمان تعیین شده برای آن عمل می كند ولی تایمر پنیوماتیك پس از قطع بوبین آن از ولتاژ شروع به كار كرده و بعد از زمان تعیین شده برای آن عمل می كند.

4-تایمر حرارتی (رله زمانی حرارتی) : این تایمر دارای بی متال می باشد و زمانیكه جریان وارد آن می شود گرم شده و پس از مدتی عمل قطع یا وصل را انجام می دهد. دقت این تایمر زیاد نیست (سرما و گرمای محیط روی آن اثر می گذارد) به همین جهت از آن در برق صنعتی استفاده نمی كنند، ولی بصورت رله زمانی و راه پله در سیم كشی ساختمان مور داستفاده قرار می گیرد.

تایمرها بطور كلی به دو نوع تقسیم بندی می شوند :

الف- تایمر با تاخیر در وصل (ON – DELAY) به این نوع تایمر باید انرژی داده شود و سپس رله عمل كرده و كنتاكتی را باز یا بسته نماید. مانند رله زمانی موتوری.

ب- تایمر با تاخیر در قطع (OFF – DELAY) این تایمر بعد از قطع انرژی عمل كرده و كنتاكتی را باز یا بسته می نماید. مانند رله زمانی پنیوماتیكی.

زمان تعیین شده در تایمرها خیلی دقیق بوده و حدود دهم ثانیه می باشد.

تایمرها را همواره بایستی همراه كنتاكتور بكار برد و هیچ وقت نباید از آن بجای كلید استفاده نمود.

درباره وبلاگ

مدیر وبلاگ : ایمان مروتی

آخرین پست ها

جستجو

نظرسنجی

  • شما بازدید کننده محترم مطالب وبلاگ را چقدر مفید می دانید؟




نویسندگان

Status -->
سیستم هوشمند تک باکس